By Беларускі тэатр першай паловы XX стагоддзя — гэта складаны мазаічны прасцяг, дзе новыя мастацкія формы фармаваліся ў суровых гістарычных выпрабаваннях. Адным з тых, хто закладваў фундаментальныя падваліны айчыннай рэжысуры і дзіцячага тэатральнага мастацтва, быў Мікалай Кавязін.
Мікалай Аляксандравіч Кавязін нарадзіўся 15 верасня 1898 года ў горадзе Жлобін у сям’і чыгуначніка. У 1905 годзе сям’я пераехала ў Мінск, дзе юнак пасля заканчэння школы ў 1917 годзе паступіў у Мінскае камерцыйнае вучылішча.
Пошук мастацкага паклікання прывёў яго ў 1922 годзе да працы акцёрам і мастаком у 2-й вандроўнай трупе Галоўпалітасветы. Напрацягу 1920-х гадоў Oн плённа сумяшчаў педагагічную і мастацкую дзейнасць: выкладаў маляванне ў чыгуначнай школе Мінска, а таксама кіраваў аматарскім драматычным калектывам у клубе імя Леніна і гуртком на таварнай станцыі.
Першапраходзец дзіцячага тэатра і даваенныя пошукі
Найважнейшай старонкай у гісторыі беларускага сцэнічнага мастацтва стала стварэнне першага прафесійнага тэатра для дзяцей. У 1931 годзе Мікалай Кавязін выступае арганізатарам і становіцца мастацкім кіраўніком Тэатра юнага гледача БССР, якім кіраваў да 1937 года.
Менавіта на сцэне ТЮЗа ён ажыццявіў такія знакавыя пастаноўкі, як:
- «На штурм» Якуба Маўра (1931);
- «Наш» М. Зныка (1932);
- «Дружина» А. Бруштэйн (1935);
- «Вінтоўка № 492116» А. Крона (1935);
- «Мікола Гоман» В. Сташэўскага (1936);
- «Ная» М. Зарэцкага (1936).
Напрыканцы 1930-х гадоў рэжысёр працягнуў працу ў рэгіёнах, займаючы ў 1938–1939 гадах пасаду мастацкага кіраўніка Полацкага калгасна-саўгаснага тэатра.
Выпрабаванне вайной: ад бронецягніка да аднаўлення сцэны
Пачатак Другой Сусветнай вайны ў Беларусі рэзка змяніў мірнае жыццё мастака. З першых дзён ваенных дзеянняў Мікалай Кавязін пайшоў на фронт, дзе служыў байцом на бронецягніку і браў удзел у небяспечных дэсантных аперацыях.
З вызваленнем беларускіх земель узнікла патрэба ў адраджэнні культурнага жыцця. У канцы 1944 года Кавязіна прызначаюць мастацкім кіраўніком Палескага абласнога драматычнага тэатра імя Янкі Купалы, які аднавіў сваю дзейнасць у Мазыры. У тым жа 1944 годзе ён ажыццяўляе пастаноўку спектакля «Заложнікі» паводле п’есы А. Кучара.
Пасляваенны рэнесанс і гродзенскі трыумф
У 1945 годзе рэжысёр узначальвае Бабруйскі абласны драматычны тэатр. Новым і завяршальным этапам яго творчасці стаў 1947 год, калі ён быў прызначаны першым мастацкім кіраўніком Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра.
Сцэнічныя працы Кавязіна вылучаліся яскравай тэатральнасцю, дакладнай формай і глыбокім раскрыццём ідэйнага зместу. Сярод яго значных пастановак пасляваеннага перыяду:
- * «Без вины виноватые» (1945) і «Правда хороша, счастье лучше» (1946) А. Астроўскага;
- «Так и будет» (1945), «Русский вопрос» (1947) і «Чужая тень» (1949) К. Сіманава;
- «Дама-невидимка» П. Кальдэрона (1946);
- «Лісічкі» Л. Хелман (1946);
- «Большая сила» Б. Рамашова;
- «Сын» С. Паташова (1948);
- «Московский характер» А. Сафронава (1948);
- «Шчасце» паводле П. Паўленкі (1949);
- «Ракавая спадчына» Л. Шэйніна (1949);
- «На дне» М. Горкага (1950).
Творчая спадчына і асабістае жыццё
Шматгранны талент Мікалая Кавязіна праяўляўся і ў тым, што значную частку сваіх спектакляў ён афармляў самастойна як мастак-пастаноўшчык. Яго важкі ўнёсак у развіццё айчыннага тэатральнага мастацтва быў афіцыйна адзначаны ў 1949 годзе прысваеннем ганаровага звання Заслужанага артыста Беларускай ССР.
Незвычайна тонкай была і творчая сувязь у яго сям’і: жонка рэжысёра, Марыя Уладзіміраўна Кавязіна (Заборская), была таленавітай актрысай і таксама ўдастоена звання Заслужанай артысткі Беларусі.
Жыццёвы шлях выбітнага тэатральнага дзеяча раптоўна абрываўся 9 сакавіка 1950 года ў Гродна.
