By Адной з найбольш трагічных старонак у гісторыі Жлобінскага раёна стала суцэльнае знішчэнне мясцовай габрэйскай супольнасці.
Паводле дадзеных усесаюзнага перапісу насельніцтва 1939 года, у Жлобіне пражывала каля 3700 яўрэяў. Нацысцкія войскі захапілі горад 3 ліпеня 1941 года, аднак ужо 13 ліпеня савецкія войскі часова адбілі Жлобін у ходзе контрнаступу. Паўторная і канчатковая акупацыя горада распачалася 14 жніўня 1941 года і працягвалася да 26 чэрвеня 1944 года.
У верасні 1941 года акупацыйныя ўлады арганізавалі ў Жлобіне два закрытыя гета. Першае размяшчалася па вуліцы Першамайскай, дзе немцы абгарадзілі ваенны гарадок з двухпавярховай казармай. Другое гета было створана ў будынку былога Народнага дома (вуліца Таварная). Каб перашкодзіць магчымаму супраціву, нацысты найперш знішчалі маладых і здольных да барацьбы мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў.
Жахлівыя ўмовы і падрыхтоўка да ліквідацыі
Умовы ўтрымання ў гета былі нечалавечымі: людзі пакутавалі ад голаду, цеснаты і здзекаў. Паралельна нацысты знішчалі габрэйскае насельніцтва ваколіц.
Так, у суседнім пасёлку Шчадрын 8-10 сакавіка 1942 года было расстраляна больш за 2000 яўрэяў. У пачатку красавіка 1942 года 282 вязні гета са Стрэшына, раздзетыя і разутыя, былі гвалтоўна сагнаныя ў Жлобін для далейшай ліквідацыі.
Ліквідацыя гета ў Жлобіне, красавік 1942
Масавае знішчэнне вязняў гета адбылося 11–12 красавіка 1942 года. Нацысты з айнзацкаманды 8 вывезлі на грузавіках каля 1200–2500 габрэяў Жлобіна і Стрэшына. Месца: поле паміж Жлобінам і вёскай Лебядзёўка.
Забойствы адбываліся ў супрацьтанкавым рове каля нафтабакаў. Паводле сведчанняў мясцовых жыхароў, непаўналетніх і грудных дзяцей закопвалі жывымі.
14 красавіка 1942 года на тым жа месцы карацелі расстралялі яшчэ больш за 400 габрэяў са Стрэшынскага раёна.
Пазнейшы агляд магіл зафіксаваў, што сярод ахвяр былі цэлыя сем’і. Паводле даных судмедэкспертызы, сярод загінулых выяўлена не менш за 590 жанчын і 260 дзяцей. Агулам у двух гета Жлобіна загінула, па розных ацэнках, ад 2000 да больш за 4000 чалавек.
Праведнікі свету і захаванне памяці
Нягледзячы на жорсткі тэрор, некаторым вязням удалося выратавацца. Элька Соркіна скокнула з грузавіка па дарозе на расстрэл, а Бася Палей пазбегла арышту, бо пайшла ў вёску па ежу. Двухгадовага Барыса Макоўскага (Глагоўскага) маці змагла незаўважна перадаць жыхарцы Жлобіна Ціне Макоўскай.
Ізраільскі інстытут «Яд Вашэм» за выратаванне габрэяў прысвоіў ганаровае званне «Праведнік народаў свету» жыхаркам Жлобіна Аляксандры Рэвякавай і Ціне Макоўскай, якія выратавалі Барыса Макоўскага, Вольгу Соркіну, Надзею Гарэвую і яе сына Валерыя.
Сёння ў Жлобіне ўсталяваны помнік ахвярам з надпісам на ідышы, які нагадвае пра трагічны лёс знішчанай габрэйскай грамады.
