By Міхаіл Башылаў нарадзіўся ў мястэчку Пірэвічы Стараруднянскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні — цяпер гэта вёска Пірэвічы Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Менавіта ў Пірэвічах прайшлі яго дзіцячыя гады і тут ён пачаў вучыцца маляванню.
Міхаіл Башылаў паходзіў з дваранскай сям’і памешчыка. Паводле адных крыніц, ён нарадзіўся 18 кастрычніка 1821 года, а паводле сямейных запісаў — 22 снежня 1820 года (3 студзеня 1821 года па новым стылі). Яго бацькам быў Сяргей Аляксандравіч Башылаў, а маці — Соф’я Міхайлаўна (у дзявоцтве Ісленьева), сястра гвардзейскага афіцэра Аляксандра Ісленьева. Дзядзька мастака, Аляксандр Аляксандравіч Башылаў (1777–1847), быў сенатарам у Пецярбургу, дзе яго дзецям маляванне выкладаў Апалон Макрыцкі — будучы калега Міхаіла. Другі дзядзька, Іван Аляксандравіч Башылаў, таксама вылучаўся прасвечанымі поглядамі.
Адукацыя і пачатак працоўнага шляху
Негледзячы на тое, што Міхаіл не атрымаў спецыяльнай мастацкай адукацыі, ён меў глыбокую гуманітарную і творчую падрыхтоўку. У 1840–1844 гадах ён вучыўся на юрыдычным факультэце Імператарскага Харкаўскага ўніверсітэта. У студэнцкія гады Башылаў наведваў універсітэцкі малявальны клас пад кіраўніцтвам Флора Рэпніна-Фаміна і Банавентуры Клембоўскага, а таксама кабінет вытанчаных мастацтваў. Напрыканцы 1840-х гадоў ён пераехаў у Маскву і працаваў другім перакладчыкам у архіве Міністэрства замежных спраў.
Супрацоўніцтва з Тарасам Шаўчэнкам
Творчая дзейнасць мастака была цесна звязана з Украінай і Расіяй. У 1843–1844 гадах у харкаўскім альманаху «Молодик» з’явіліся яго першыя літаграфаваныя партрэты пісьменнікаў Рыгора Квіткі-Аснаўяненкі і Івана Котлярэўскага. У 1843 годзе, верагодна ў Лінавіцы, Башылаў пазнаёміўся з Тарасам Шаўчэнкам.
Ужо ў 1844 годзе разам з Якавам дэ Бальменам ён стварыў ілюстрацыі да рукапіснага «Кобзара». Кожны з мастакоў выканаў па 39 ілюстрацый, заставак і ініцыялаў; Башылаў аздобіў творы «Кацярына», «Таполя», «Перабендзя», «Да Аснаўяненкі», «Іван Падкова», «Тарасава ніч», а на першай старонцы тушшу і пяром намаляваў партрэт самаго Шаўчэнкі. Пазней, у 1857 годзе, ён напісаў алейную карціну «Наймічка», а ў 1858 годзе — «Тры пакаленні» па матывах паэмы Шаўчэнкі.
Мастацтвазнаўцы Уладзімір Вайсблат і Павел Этынгер першымі атрыбутавалі гэтыя ілюстрацыі ў 1924 годзе, а ў 2020 годзе Вярхоўная Рада Украіны прыняла пастанову пра ўрачыстае адзначэнне 200-годдзя з дня нараджэння мастака на дзяржаўным узроўні ў 2021 годзе.
Вяртанне на радзіму і прызнанне Акадэміі мастацтваў
У 1851 годзе з-за цяжкай хваробы і смерці бацькі Башылаў вярнуўся на радзіму. Пасля жаніцьбы са сваёй кузінай ён пераехаў у Кіеў, дзе ініцыяваў адкрыццё вячэрніх малявальных класаў пры Кіеўскім універсітэце.
Яго мастацкі талент атрымаў прызнанне: за карціну «Сумная вестка» («Печальное известие»), дасланую на выстаўку ў Імператарскую Акадэмію мастацтваў, у 1854 годзе ён быў узнагароджаны малой сярэбранай медальёй. На выстаўцы 1854 года ён атрымаў яшчэ адну сярэбраную медаль.
Педагагічная і рэфарматарская дзейнасць у Маскве
З канца 1850-х гадоў Міхаіл Башылаў жыў у Маскве. З 1860 па 1870 год ён займаў пасаду інспектара Маскоўскага вучылішча жывапісу, ваяння і дойлідства (МУЖВЗ). Як інспектар і педагог, ён прапаноўваў рэфармаваць адукацыю, падзяліўшы яе на 4-гадовае падрыхтоўчае і 2-гадовае мастацкае аддзяленні, патрабаваў высокай дысцыпліны ад выкладчыкаў (настаіваў на звальненні выкладчыка геаграфіі Філарэтава і скульптара Н. Рамазанава ў 1866 годзе) і складаў прагрэсіўныя спісы кніг для бібліятэкі вучылішча.
Ілюстраванне літаратурнай класікі
Башылаў набыў вядомасць як выбітны ілюстратар рускай літаратурнай класікі:
- У 1862 годзе ён стварыў ілюстрацыі да камедыі Аляксандра Грыбаедава «Гора ад розуму».
- У 1866–1867 гадах пад асабістым наглядам Льва Талстога ён выканаў больш за 30 малюнкаў да рамана «Вайна і мір». Большасць з іх загінула падчас пажару, але пакінутыя працы (у тым ліку малюнак «Соня» 1869 года) захоўваюцца ў Дзяржаўным музеі Л. Н. Талстога і Дзяржаўным музеі гісторыі рускай літаратуры.
- Стварыў 15 вялікіх літаграфій да «Губернскіх нарысаў» Міхаіла Салтыкова-Шчадрына (1867–1869), сярод якіх «У прыёмнай», «Уладзімір Канстанцінавіч Буеракін», «Горахвастаў», «Прыемнае сямейства».
Жанравы жывапіс і сатырычная графіка
Акрамя ілюстрацый, Башылаў плённа працаваў як жанравы жывапісец і карыкатурыст, супрацоўнічаючы з часопісамі «Зритель» і «Будильник». Сярод яго жывапісных і графічных твораў — карціна «Селянін у бядзе» (1865–1866, памерам 85×121 см), «Вандроўныя музыканты каля карчмы» (1867), а таксама малюнкі «Старая» і «Учыцель танцаў у баярскай сям’і». У 1866–1867 гадах ён удзельнічаў у стварэнні альбома Маскоўскага таварыства аматараў мастацтваў для вялікай княгіні Марыі Фёдараўны.
Апошнія гады жыцця і спадчына
Напрыканцы 1860-х гадоў мастак цяжка захварэў на сухоты горла і паехаў на лячэнне ў Аўстра-Венгрыю. Ён памёр 29 лістапада (10 снежня) 1870 года ў горадзе Боцэн (Больцана, Графства Ціроль) на руках у жонкі і быў пахаваны каля капліцы ля падножжа гары. Яго ўнук Дзмітрый Дзмітрыевіч Галанін стаў савецкім фізікам.
Сёння творы мастака з Пірэвіч захоўваюцца ў Дзяржаўным музеі Тараса Шаўчэнкі ў Кіеве, Дзяржаўным Рускім музеі, Траццякоўскай галерэі і іншых музеях. Для нас Міхаіл Башылаў — гэта прыклад выдатнага таленту родам з Жлобіншчыны, які пакінуў адметны след у гісторыі мастацтва.