By Беларуская культура і літаратуразнаўства канца XX — пачатку XXI стагоддзя немагчымыя без нястомнай працы Уладзіміра Ільіча Содаля — выбітнага даследчыка, краязнаўцы, журналіста і грамадскага дзеяча. Уладзімір Содаль прысвяціў сваё жыццё вяртанню гістарычнай памяці і папулярызацыі спадчыны класікаў нацыянальнага пісьменства.
Уладзімір Содаль нарадзіўся 13 верасня 1937 года ў вёсцы Мормаль Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці. Маючы інваліднасць па зроку з дзяцінства, ён валодаў надзвычайным унутраным зрокам і імкненнем да ведаў. У юнацкія гады будучы даследчык працаваў загадчыкам Мормальскага сельскага клуба, а таксама электрыкам на Мурманскім суднарамонтным заводзе.
У 1961 годзе Уладзімір Ільіч узяў шлюб з Кларай Барысаўнай Караткевіч, з якой яны выхавалі сына і дачку. У 1963 годзе ён паспяхова скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя М. Горкага, пасля чаго пэўны час працаваў настаўнікам. У сваіх публікацыях ён часта выкарыстоўваў творчы псеўданім Уладзімір Мормальскі.
Праца на тэлебачанні і журналісцкая дзейнасць
Новы важны этап у біяграфіі даследчыка пачаўся ў 1967 годзе, калі ён перайшоў на працу на Беларускае тэлебачанне (Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь). Там ён прапрацаваў да 1999 года, займаючы пасады рэдактара, старшага рэдактара і загадчыка аддзела рэдакцыі літаратурна-драматычных праграм.
Журналісцкае і літаратурнае пакліканне Уладзіміра Содаля праявілася яшчэ ў моладзевыя гады, калі ў 1955 годзе былі надрукаваны яго першыя апавяданні ў газеце «Піянер Беларусі». Пазней ён быў актыўным карэспандэнтам і супрацоўнікам у газеце «Наша слова» (з 1990 года) і часопісе «Мастацтва», зарэкамендаваўшы сябе як таленавіты краязнаўца Гомельшчыны і публіцыст.
Літаратуразнаўчы плён: даследаванні XIX стагоддзя і кнігі
Галоўнай справай жыцця Уладзіміра Содаля стала глыбокае даследаванне беларускай літаратуры і культуры XIX–XX стагоддзяў. Сярод асноўных аб’ектаў яго навуковых пошукаў былі постаці Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, Францішка Багушэвіча, Янкі Купалы, Якуба Коласа, Максіма Багдановіча і Язэпа Драздовіча.
За гады руплівай працы ён выдаў багатую навукова-папулярную і краязнаўчую спадчыну:
- «Людзьмі звацца» (1977);
- «Пуцявінамі сейбіта» (1982);
- «Кушлянскі кут» і «Сцежкамі Мацея Бурачка» (1990);
- «Жупранская старонка» (1992);
- «Адзетыя ў жырандолі» (1999);
- «Тут бачу світанак» і «Францішак Багушэвіч у ілюстрацыях і дакументах» (2008);
- «Багатыр з Мігаўкі» / «Волат з Мігаўкі» (2007–2008) — пра жыццё і дзейнасць Аляксандра Уласава;
- «Галоўная служба Багушэвіча» (2012);
- «Буйніцы і драбніцы» (2015).
Уладзімір Содаль уклаў альбомы «Францішак Бенядзікт Багушэвіч» (1986) і «Вінцэнт Якуб Дунін-Марцінкевіч» (1997), а таксама зборнікі твораў Ф. Багушэвіча «Мая дудка» (1987) і «Каму дудка падпарадкаваная» (1990). Акрамя таго, ён быў аўтарам сцэнарыяў навучальных дыяфільмаў пра Кастуся Каліноўскага, Ф. Багушэвіча і В. Дуніна-Марцінкевіча.
Грамадская пазіцыя і нацыянальнае прызнанне
Уладзімір Содаль вылучаўся бескампраміснай патрыятычнай пазіцыяй і быў актыўным летапісцам нацыянальнага адраджэння. За сваю прынцыповую грамадска-палітычную дзейнасць і адстойванне роднага слова ён неаднаразова затрымліваўся і падвяргаўся пераследу.
Содаль быў Сябрам Рэспубліканскай Рады «Таварыства беларускай мовы імя Францыска Скарыны» (ТБМ), рэдкалегіі газеты «Наша слова». Удзельнік Устаноўчага з’езду БНФ, ТБМ, адзін з падпісантаў творчай інтэлігенцыі ліста ў ЦК КПСС аб стане беларускай мовы ў рэспубліцы.
27 лістапада 1997 года за выдатную літаратурна-даследчыцкую працу і барацьбу за беларускую мову Камітэт Ушанавання ўзнагародзіў яго ордэнам «Гордасць Айчыны» з імянным срэбраным персценем. Яго імя занесена ў ганаровую кнігу «Рупліўцы твае, Беларусь».
Апошнія гады жыцця і захаванне спадчыны
15 красавіка 2015 года стаў апошнім днём у жыцці даследчыка: пасля цяжкай хваробы ён памёр ад інфаркту ў Першай клінічнай бальніцы Мінска на 78-м годзе жыцця. Спачыў Уладзімір Ільіч на могілках у Астрашыцкім Гарадку побач з маці.
Праца Уладзіміра Содаля застаецца незаменнай асновай для сучасных літаратуразнаўцаў і краязнаўцаў. Яго кнігі, архіўныя адкрыцці і адданасць роднай зямлі — гэта яркі прыклад служэння беларускай культуры.
