By Хведар Жычка (Хведар Змітравіч Жычка) нарадзіўся 20 сакавіка 1927 года ў небагатай сялянскай сям’і ў пасёлку Марс Жлобінскага раёна (пазней населены пункт зліўся з вёскай Гелін). Бацька будучага пісьменніка працаваў рахункаводам калгаса і ў доўгія зімовыя вечары чытаў сям’і творы Якуба Коласа і Міхаіла Шолахава, а родныя адрозніваліся музычнасцю і добра спявалі народныя песні. З дзяцінства Хведар вызначаўся цягай да ведаў: ён атрымаў пачатковую адукацыю ў роднай вёсцы, шмат чытаў, захапляўся маляваннем і шчыра марыў паступіць у Віцебскае мастацкае вучылішча.
Аднак суровыя рэаліі Другой Сусветнай вайны перакрэслілі юнацкія планы. У лістападзе 1944 года семнаццацігадовы Хведар быў прызваны ў рады Чырвонай арміі са Стрэшына. Паколькі вайна набліжалася да завяршэння, на фронт юнак не трапіў, але ўжо летам 1945 года добраахвотнікам пайшоў служыць на Балтыйскі ваенна-марскі флот. Сюды ён аддаў пяць гадоў жыцця (агулам ваенная служба доўжылася з 1944 па 1951 год), нясучы вахту па ахове мірнага неба і гартуючы свой характар.
Літаратурнае станаўленне і рэдактарская ніва
Паэтычны дэбют Хведара Жычкі адбыўся падчас марской службы — яго першы верш быў апублікаваны ў 1947 годзе ў часопісе «Полымя». Пасля дэмабілізацыі ён прысвяціў сябе журналістыцы і выдавецкай справе, працуючы літработнікам у рэдакцыях газет «Чырвоная змена», «Піянер Беларусі», а таксама адказным сакратаром часопіса «Бярозка». Імкненне да прафесійнага ўдасканалення прывяло яго ў Маскву, дзе ў 1959 годзе ён паспяхова скончыў завочнае аддзяленне Літаратурнага інстытута імя М. Горкага.
Далейшы працоўны шлях быў непарыўна звязаны з нацыянальным кнігадрукаваннем: ён працаваў рэдактарам і загадчыкам рэдакцыі ў выдавецтве «Беларусь», у 1972–1976 гадах займаў пасаду галоўнага рэдактара тыднёвіка «Літаратура і мастацтва», а з 1976 года быў старшым рэдактарам выдавецтва «Мастацкая літаратура». З 1960 года Хведар Жычка з’яўляўся членам Саюза пісьменнікаў СССР. У літаратурным асяроддзі ён таксама выступаў пад рознымі псеўданімамі, сярод якіх Лук’ян Блекат, А. Чыж, Ак. Чыж, Якім Чыж, Сулейман-Марыя Лапаць, Васіліса Пракрасная.
Творчая спадчына: ад паэзіі да дзіцячай прозы
Яшчэ ў марскія гады ў творах Жычкі загучала рамантыка ваеннай службы, якая пазней ператварылася ў глыбокі роздум пра працу і родную зямлю. Ён стаў аўтарам шматлікіх паэтычных зборнікаў, сярод якіх «Стой на вахце, сэрца» (1961), «Росныя лілеі» (1965), «Настой» (1968), «Абеліск» (1973), «Абавязак» (1979), «Карэц калодзежнай вады» (1984), «Абрус» (1985), «Абдымкі сонца» (1988), «Яшчэ адзін пракос» (1991), «Святога вечара чакаю» (1995) ды паэмы «Партызанскі праспект» (1975).
Адметнае месца ў творчасці майстра займала літаратура для дзяцей і юнацтва, дзе Жычка імкнуўся ствараць творы не проста забаўляльныя, а глыбокія і разумныя. Першая кніга апавяданняў і фельетонаў «Сукенка ў крапінку» (у сааўтарстве з П. Беразняком) выйшла ў 1956 годзе, а за ёй рушылі ў свет «Лясныя страхі» (1959), «Каштанавы “Масквіч”» (1959), «Піфагоравы штаны» (1961), «Мы будзем жыць у вёсцы Сонечнай» (1963), «Зброю бяруць сыны» (1964), «Зорачка-пяцёрачка» (1965), «Паспелі суніцы» (1966), «Дзе растуць бяссмертнікі» (1967), «Букет вяргіняў» (1970), «Мая вуліца» (1970), «Старонкі піянерскай гісторыі» (1975), «Дружбы прыклад яркі» (1980), «Дзень будзе ясны» (1981) і паэтычныя зборнікі для дзяцей «Сонца скача па траве» (1989), «Грыбны дождж» (1995).
Да таго ж у 1973 годзе ў сааўтарстве з І. Чыжэўскім ён падрыхтаваў дапаможнік па правілах дарожнага руху «Мы па вуліцы ідзём», а ў 1977 годзе апублікаваў зборнік гумарэсак «Спагадлівыя людзі». У 2014 годзе, ужо пасля смерці аўтара, асобнай кнігай выйшла яго аповесць «Косць твая і плоць твая». На вершы паэта кампазітары І. Кузняцоў і А. Тулышаў напісалі музыку.
Пераклады, заслугі і памяць
Хведар Жычка зрабіў значны ўнёсак у галіну мастацкага перакладу, скіраваўшы свае намаганні на папулярнасць чэшскай, славацкая, украінскай і польскай літаратур у Беларусі. У яго перакладзе выйшлі творы Лесі Украінкі («Лясная песня», 1971), Т. Масэнкі, М. Алейніка, Б. Ногейла, а таксама В. Нэзвала. У 1980 годзе ён уклаў анталогію «Высокае неба», а ў 1987 годзе выдаў зборнік выбраных паэтычных перакладаў «Вокны ў сад». За плённую працу па прапагандзе славянскай паэзіі ён быў адзначаны Літаратурнай прэміяй імя Віцезслава Нэзвала (1983), Дыпломам і медалём Славацкага літаратурнага фонду (1984), а за грамадска-літаратурную дзейнасць узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» і медалямі.
Застаючыся, паводле уласных слоў, «дзіцем ХХ стагоддзя» і шчырым аптымістам, Хведар Жычка да апошніх дзён захоўваў любоў да роднай Жлобіншчыны і Стрэшына. Ён памёр 25 ліпеня 2007 года ў Мінску і быў пахаваны на могілкавым комплексе «Калодзішчы». Багатая архіўная спадчына пісьменніка захоўваецца ў Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва (фонд 194).
